Mauzoleum w Halikarnasie

Bogato ozdobiony budynek będący prawdziwym dziełem antycznej sztuki. Grobowiec Mauzolosa, zbudowany w stolicy satrapy, miał zapewnić perskiemu namiestnikowi nieśmiertelność oraz wieczną pamięć o jego rządach.

Mauzoleum w Halikarnasie

Imponująca konstrukcja licząca około 45 metrów została zbudowana, na polecenie Artemizji II po śmierci jej męża Mauzolosa, w ok. 350 r. p.n.e. Sława oraz rozmach budynku spowodowały, że monumentalne grobowce zaczęto nazywać - od imienia władcy - właśnie mauzoleami (z gr. mausoleion).

Budowę nadzorowało dwóch wybitnych architektów, Satyros z Paros i Pyteos z Priene. Natomiast o wykończenia konstrukcji i rzeźby zadbali wybitni artyści m.in.: Timoteos z Epidauros, Leochares z Aten, czy Skopas z Paros.

Na wyróżnienie zasługuje również Bryaksis z Karii, który wykonał północną stronę halikarnaskiego grobowca. Najprawdopodobniej to właśnie on odpowiada za najpopularniej przedstawiane rzeźby króla Mauzolosa oraz jego żony Artemizji.

Kunszt sztuki

Rzymski architekt Witruwiusz podaje konkretne wymiary konstrukcji: 18,9 na 42,3 na 11,1 metra. Część zapisków z okresu antyku mówi o większych rozmiarach mauzoleum. Według niektórych badaczy mauzoleum mogło liczyć nawet 50 m wysokości.

Część dolną stanowił masywny czworokąt o obwodzie około 125 m. W centrum mauzoleum znajdowała się masywna bryła z suszonych cegieł. Element zewnętrzny grobowca starannie obłożono marmurowymi blokami. Zapewniało to stabilność konstrukcji.

Pyteos zadbał o regularność i proporcje całej konstrukcji. Rzeźby na dolnym module przyjmowały naturalną skalę człowieka (ok. 180 cm), z kolei mieszczone u szczytu budowli były dwa razy wyższe (ok. 360 cm).

Ściany budowli z fasadami były bogato ozdobione - na fryzach i płaskorzeźbach przedstawione zostały m.in. wyścigi zaprzęgów konnych, walki Amazonek oraz wiele postaci z mitologii. Niższy stopień podium przedstawiał bitwy grecko-perskie, środkowy – stojące rzeźby w stylu greckim i perskim, górny miał przedstawiać grupy różnych posągów. Łącznie przedstawiono ok. 200 figur.

Fryz przedstawiający Amazonomachię (mitologiczna walka Amazonek z Grekami) obiegał podium na wysokości 18 m. Wśród kolumn stały ogromne figury 36 członków rodziny Mauzolosa, a na zwieńczeniu kolumnady umieszczono płaskorzeźby scen bitewnych. Na gzymsie stało prawdopodobnie 56 statuy przedstawiających lwy.

Przekrój jednego z boków mauzoleum / Źródło: www.steemit.com

Pomiędzy lwami a rodziną zmarłego znajdowała się grecka świątynia z kolumnadą, na którą składało się 40 kolumn. Na szczycie budowli znajdowała się 24-stopniowa piramida z kwadrygą (rydwan zaprzęgnięty w czwórkę ustawionych w jednym rzędzie koni) niosącą postaci zmarłego Mauzelosa i Artemizji.

Nowa stolica prowincji

Niedługo po przejęciu urzędu satrapy Karii po swoim ojcu Mauzolos przeniósł stolicę swojej prowincji z Milasu do Halikarnasu. Uznając, iż nowa stolica leży w lepszym położeniu gospodarczo-militarnym.

Położenie Karii / Źródło: www.wikipedia.org

Pobliskie morze było zarówno naturalną ochroną, jak i źródłem nowych połączeń handlowych. Poza tym geografia terenu ułatwiała wnoszenie fortyfikacji. Rozbudowując Halikarnas władca wzorował się na Rodos (szczególnie port oraz rynek).

Położenie Halikarnasu / Źródło: www.interklasa.pl

Żona oraz siostra

Posąg Artemizji II / Źródło: www.britannica.com

Artemizja II była satrapą Karii po śmierci męża, w latach 353 p.n.e. - 351 p.n.e. Członkini rodu Hekatomnidów żyła w małżeństwie z Mauzolosem jednocześnie będąc jego siostrą. Związek władcy z rodzeństwem należał ówcześnie do rzadkości. Prawo perskie pozwalało jednak na małżeństwa kazirodcze wśród arystokracji. Celem takich relacji było wzmocnienie dynastii oraz zaciśnięcie władzy. Dzięki temu właśnie Artemizja mogła przejąć władzę po mężu, oficjalnie piastując stanowisko satrapy.

Prawdopodobnie ostateczne bogactwo mauzoleum wynikało ze starań władczyni. Artemizja chciała, żeby ukończony grobowiec symbolizował wielkość opłakiwanego przez nią króla Karii. Prócz tego dbała o rozwój kultury na swoim dworze, w jej otoczeniu przebywali najsławniejsi antyczni literaci oraz mówcy. Zachowała również strefę wpływów po śmierci męża, a nawet ją powiększyła m.in. dzięki oligarchom z Rodos.

Jej rządy nie trwały długo. W 353 r. p.n.e. umarła, pozostawiając królestwo w bardzo dobrym stanie ekonomicznym i politycznym. Wg antycznych historyków Artemizja nie była w stanie poradzić sobie z żałobą po śmierci Mauzolosa. Do śmierci codziennie miała pić trunek wymieszany z prochami brata i męża.

Mauzolos - niepokorny namiestnik

Posąg Mauzolosa / Źródło: www.steemit.com

Władca Karii to przykład zarówno umiejętnego stratega, jak i człowieka uczonego. Mauzolos rządził perską prowincją w latach 377 p.n.e. - 352 p.n.e. Król był zaznajomiony z grecką kulturą oraz filozofią. Fascynował się modelem demokracji ateńskiej. Podobno zachęcał mieszkańców podległych miast do tworzenia ludowych systemów politycznych.

Mauzolos posiadał również niezwykły zmysł polityczny. Po sprzeniewierzeniu się perskiemu monarsze około 360 r. p.n.e. w wyniku nieudanego buntu satrapów, utrzymał władzę i poparcie dynastii Achemenidów (królewski ród Persji).

Zniszczenie i nowe tchnienie

Dalsze losy mauzoleum w antyku nie są jednoznaczne. Niektórzy badacze uważają, że grobowiec został dotkliwie zniszczony przez wojska Aleksandra Wielkiego w czasie oblężenia Halikarnasu. Inni uznają, iż dopiero trzęsienie ziemi z XII/XIII wieku poważnie uszkodziło konstrukcję. Resztki budowli z fundamentami zostały rozebrane przez joannitów w XV/XVI wieku. Zakon Maltański wykorzystał wtórne zasoby w celu wzmocnienia swojej głównej twierdzy - zamku św. Piotra przed atakami Turków.

Po wyparciu joannitów z rozkazu sułtana Sulejmana Wspaniałego odbudowano dawną twierdzę również wykorzystując bloki z halikarnaskiego mauzoleum. W trakcie pozyskiwania surowców (przez Zakon Maltański bądź Turków) odkryto sarkofag Mauzolosa, który zaginął później w niewyjaśnionych okolicznościach.  

W 2017 roku duński profesor Poul Pedersen wraz z organizacją The Mediterranean Countries Academy Foundation poinformowali opinię publiczną o planach odbudowy mauzoleum w Halikarnasie oraz pobliskich konstrukcji (m.in. drogi z portu do grobowca oraz hipodromu). Obecne pozostałości Halikarnasu znajdują się w Turcji. Niektóre fragmenty rzeźb ocalały. Możemy je zobaczyć w British Museum.


www.archeologia.com.pl/2017/01/18/mauzoleum-halikarnasie-zostac-odbudowane/ [dostęp 02-05-2020]

www.steemit.com/pl-artykuly/@highonthehog/od-statycznego-klasycyzmu-do-hellenistycznego-dynamizmu-ii-prekursorzy-hellenizmu-mauzoleum-w-halikarnasie [dostęp 02-05-2020]


Share Tweet Send
0 Komentarze
Loading...